آفت نوعی زخم باز است که در دهان به وجود می آید.این زخم بسیار دردناک است .در بسیاری از افراد مبتلا این زخم عودکننده می باشد وممکن است مناطق متعددی در دهان را مبتلا کند.میزان شیوع آفت عود کننده از هر زخم دیگر داخل دهان بیشتر است و در ده درصد از جمعیت اتفاق می افتد.میزان شیوع آن در خانم ها بیشتر از آقایان است.حدود سی تا چهل درصد افراد مبتلا سابقه فامیلی بیماری را نشان می دهند.
انواع آفت:
بیماری آفت باتوجه به اندازه زخم ها دسته بندی می شود وشامل انواع زیر می باشد:
نوع کوچک:
این نوع از آفت خفیف ترین نوع آفت می باشد.از بچگی ونوجوانی در دهان ایجاد می شود وبه طور دوره ای در تمام عمر ادامه پیدا می کند.
زخم های این نوع آفت به صورت زخمهای زرد خاکستری کوچک می باشد که با ناحیه ملتهب قرمزی محاصره شده است.در این نوع آفت کل ناحیه زخم وحاشیه قرمزآن کمتر از 10 میلیمتر می باشد.زخم ها فقط در مخاط متحرک دهان مثل گونه وزیر زبان به وجود می آید ومخاط ثابت دهان مثل ناحیه کام ولثه ها درگیر نمی شود.این زخم ها خودبخود ودر عرض یک هفته تا ده روز بهبود می یابند واثری از خود به جا نمی گذارند.
نوع بزرگ :
این نوع آفت بسیار شدید تر از نوع قبلی می باشد.ظاهر زخم ها شبیه نوع کوچک است ولی قطر آن ها بیش از ده میلی متر می باشد. این نوع آفت نیزبر روی مخاط متحرک دهان به وجود می آید هرچند ناحیه ملتهب اطراف آن ممکن است به مخاط ثابت نیز گسترش پیداکند.این نوع زخم ها درد وناراحتی شدیدی دارند وپس از خوب شدن جای آن ها باقی می ماند.
نوع تب خالی :
در این نوع از آفت که شدید ترین نوع آفت ها می باشد زخم های کوچک یک تا سه میلیمتری به صورت خوشه ای در کنارهم به وجود می ایند.این نوع از زخم ها در عرض کمتر از یک ماه وبدون باقی گذاشتن اثر بهبود می یابند به طور معمول در این دسته از آفت ها درمان های کاهنده درد لازم می باشد.
علائم آفت دهان :
ابتدا در دهان در ناحیه ای که قرار است زخم ایجاد شود سوزش حس می گردد.چند روز پس از آن یک نقطه یا برآمدگی قرمز رنگ دیده می شود که پس از آن به زخمی باز تبدیل می گردد.زخم به صورت ناحیه بیضی شکل سفید، زرد یا خاکستری دیده می شود که با هاله ای از ناحیه قرمز احاطه شده است.زخم به خودی خود بسیار دردناک است وبرخی موافع با تورم ودرد غدد لنفاوی در زیر فک نیز منجر می شود که ممکن است با دندان درد اشتباه گرفته شود.
عوامل به وجود اورنده آفت :
تاکنون علت مشخص ثابت شده ای برای آفت کشف نشده است ولی عوامل زیر در تحریک ایجاد آن دخیلند:
استرس ،خستگی ،بیماری ،صدمه ناشی از گازگرفتن ناگهانی،تغییرات هورمونی ،پریود خانم ها، کاهش وزن شدید،حساسیت های تغذیه ای ،ماده کف کننده موجود درخمیر دندان ها وکمبود ویتامین ب 12، اسید فولیک وآهن.
برخی محققان علت آفت را واکنش غیر طبیعی سیستم ایمنی خود فرد دانسته اند.
بیشترین محرک ایجاد زخم های آفت آسیب به بافت های دهان می باشد که ممکن است در حین مسواک زدن ، جویدن یا درمان های دندانپزشکی ایجاد شود ویا براکت های ارتودنسی باعث ان شوند.عوامل شیمیائی یا حرارتی نیز ممکن است از عوامل تحریک کننده برای ایجاد زخم های آفتی باشند.در برخی افراد سدیم لوریل سولفات عامل کف کننده خمیر دندان ها باعث تحریک در ایجاد زخم های آفتی می شودوبهتر است این گونه افراد از انواع خمیر دندان فاقد این ماده استفاده کنند.
شکر های ساختگی که در نوشابه های رژیمی یا آدامس های بدون قند استفاده می شود نیز می تواند باعث ایجاد زخم های آفتی شود.اسید هائی مثل ویتامین ث (اسکوربیک اسید)یا اسید سیتریک هم می توانند در ایجاد این زخم ها نقش داشته باشند.
عوامل دیگری مثل باکتری های فرصت طلب فلور طبیعی دهان و عدم تحمل گلوتن (بیماری کولیاک ) در ایجاد بیماری افت مؤثر دانسته شده اند.گلوتن در مواد غذائی نظیر گندم وجو وجود دارد واگر این ارتباط وجود داشته باشد پرهیز از خوردن نان ، پاستا ،کیک ، بیسکوئیت و... در بیماران افتی به کاهش زخم ها دردهان ان ها کمک می نماید.
اگر چه علت واقعی آفت مشخص نیست ولی به نظر می رسد هنگامی که ملکولی ناشناخته توسط بدن به آن حمله میکند مقابله ای توسط بدن ایجاد می گردد که به زخم هامنجر می شود.مسئولیت جمع آوری اطلاعات ملکول های مختلف در سیستم ایمنی به عهده سلولهای تی می باشد وجالب این که سلول های تی در کسانی که آفت های عود کننده دارند کمتر می باشد.
آفت های عود کننده ممکن است به خاطر نقص در سیستم ایمنی نیز به وجود ایند.در عین حال برخی موارد شیمی درمانی باعث ایجاد آفت های عودکننده می شود.بیماری های مختلفی ممکن است در دهان زخم هائی شبیه آفت تولید کنند که در این موارد بیماری عامل باید درمان گردد.
کاهش درد وبهبود:
زخم های آفتی به طور معمول بین یک تا دوهفته بهبود می یابند.در مدت وجود زخم هت رعایت کامل بهداشت دهان وپرهیز از خوردن غذاهای تند ، اسیدی ونمکی لازم است زیرا این غذاها باعث تحریک زخم ها می گردند.
استفاده از دهان شویه های قوی به سبب تحریک زخم ها توصیه نمی شود.انواعی از ژل های مسکن برای کاهش درد در داروخانه ها موجود است.بهتر است برای انتخاب مناسب ترین نوع درمان با دندانپزشک مشاوره شود.
در آفت های شدید ممکن است نیاز به تجویز انتی بیوتیک سیستمیک ویا استروئیدها لازم باشد.
امروزه استفاده از لیزر برای بهبود زخم های آفتی کمک بسیاری به کاهش درد وناراحتی بیماران کرده است .با کاربرد ان درد وسوزش به سرعت از بین رفته وزخم در عرض مدت کوتاهی بهبود می یابد.
درمان ها ی خانگی نظیر مالیدن شربت منیزیوم (مورد استفاده در درمان زخم های معده)برروی زخم به کاهش التهاب کمک می نماید.
باید دانست هر زخمی که بیش از دوهفته دردهان باقی بماند باید توسط دندانپزشک یا متخصص بیماری های دهان از نظر احتمال سرطان دهان ارزیابی شود.
